D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ ŞEKER HASTALIĞINA NEDEN OLUYOR
Yeni yapılan klinik çalışmalarda D vitamini düzeyi
50'nin altında olan kişilerde şeker hastalığı ve metabolik sendrom
sıklığının arttığını ortaya koydu. Bu nedenle ailesinde şeker hastalığı
olanlar, reaktif hipoglisemisi olanlar ve kilolu kişiler kanlarında D
vitamini yani 25OH D3 vitamin düzeyi ölçtürmeli Eğer bu ölçüm 50'nin
altında ise bir ENDOKRİN uzmanına başvurarak d vitamini tedavisi
görmelidir.
D VİTAMİNİ NEDİR?
D vitaminine tıp dilinde kalsiferol adı da
verilir. D vitamininin D2 ve D3 olmak üzere iki tipi vardır. Yağda
çözünen bir vitamin olan D vitamini ya besinlerle alınır ya da
cildimizde güneş ışığının etkisi ile oluşur. Bitkilerde veya gıdalarda
D2 vitamini vardır. Vücuda giren D vitamini karaciğer ve böbrekte
değişime uğrayarak daha etkili bir kimyasal yapıya kavuşur. Kanımızda
ise en fazla 25 OH D kimyasal yapısı şeklinde bulunur. Cildimizde
güneşin etkisiyle oluşan D vitaminin fazlası güneş ışığı tarafından yok
edilir. O nedenle fazla güneşte kalma nedeniyle D vitamini zehirlenmesi
oluşmaz.
Kandaki kalsiyumun normal sınırlarda olmasını D
vitamini ve paratiroit hormonu ayarlar. Boynumuzun ön tarafında bulunan
tiroit bezinin arkasına yerleşmiş paratiroit bezlerinden salgılanan paratiroit
hormonu ile D vitaminin etkili çalışması sonucunda kan kalsiyum
düzeylerinde bozulma (azalma veya artma) olmaz. D vitamini, gıdalarla
alınan kalsiyumun bağırsaklardan emilimini, kemiklerden kalsiyumun geri
çekilmesini ve böbreklerden kalsiyumun tekrar geri emilmesini
sağlayarak kan kalsiyumunu normal sınırlar içinde tutar.
D Vitaminin Görevleri:
·Kandaki kalsiyum ve fosforun normal sınırlarda olmasını sağlar.
·Bağırsaklardan kalsiyum emilimini sağlar.
·Kemiklerin güçlü olmasını sağlar.
·Çocuklardaki Raşitizm hastalığı ve erişkinlerde osteomalazi denen kemik hastalıklarının oluşmasını önler.
·Vücut direncini yani bağışıklık sistemini güçlendirir
·Pankreas bezinden insülin hormonunun salgılanmasını düzenler.
·Damarlardaki kan basıncını yani tansiyonu düzenler ve yüksek tansiyon yüksekliğini azaltır
·D vitamini, kemik ve diş dokusunun gelişimi için
gereklidir. Bu yüzden çocuklarda ihtiyaç daha fazladır. Eksikliğinde
diş ve kemikle ilgili bozukluklar meydana gelir.
·D vitamini bazı kanserlerin, otoimmün
hastalıkların, kalp hastalıkları ve Tip 1 diyabetin gelişimini ve
tüberkuloz (verem) gelişmesini önler.
·D vitamini kaslara güç verir, eksikliğinde kas
güçsüzlüğü ve ağrı olur. Atletlerin performansında D vitamini bu
nedenle önemlidir. Yaşlılarda kasları güçlendirerek düşmeleri önler.
·Depresyon ve şizofreniden korur.
D Vitamini hangi Besinlerde Bulunur?
D vitamini özellikle yağlı balıklarda (somon balığı,
karides) ve balık yağında vardır. Yumurta sarısı, karaciğer, peynir,
süt ve süt ürünlerinde de bulunur. Vücutta yeterli D vitamini olması
için güneş ışığından da yararlanılmalıdır.
D vitamine ihtiyaç 19-50 yaş arasında günlük 200 ünite, 51-70 yaş arası 400 ünite ve 70 yaşın üzerinde 600 ünite kadardır.
D Vitamini Yetmezliği:
D vitamini yetmezliği halen çocuklarda ve erişkinlerde yaygındır.
D vitamini yetmezliği varsa besinlerle alınan
kalsiyumun ancak % 30’u bağırsaklardan emilebilir ve bu nedenle kan
kalsiyum seviyesi düşer.
D vitamini eksikliği, bu vitaminin besinlerle az alınması veya az güneş görülmesi durumunda oluşur. Raşitizm ve osteomalazi
kemik hastalıklarıdır ve D vitamini eksikliğinde ortaya çıkarlar.
Çocukluk ve gelişme çağında D vitamini eksikliği varsa, kemiklerde
Raşitizm denen hastalık oluşur. Raşitizm hastalığında kemiklerde
mineral eksikliği vardır. Bu nedenle kol ve bacak kemikleri eğrilir,
bıngıldaklar geç kapanır ve kaburgalarda bozukluklar oluşur.
Erişkinlerde ise D vitamini eksikliğinde osteomalazi denen
kemik hastalığı oluşur. Bu hastalarda kemikteki mineraller kaybolur ve
sonuçta kemik ağrıları gelişir. D vitamini eksikliğinde kaslarda
güçsüzlük ve ağrı da meydana gelir.
Erişkinlerde D vitamini eksikliği oluşursa kanda kalsiyum düşmeye başlar ve vücut bu düşüklüğü önlemek için boynumuzda tiroit bezinin arkasında bulunan paratiroit bezlerinden paratiroit hormonunun salgısını artırır ve artan paratiroit hormonu kemiklerden kalsiyum çekerek kan kalsiyumunu yükseltir. Bu nedenle vitamin D eksikliği olan kişilerin kanlarında paratiroit
hormon düzeyi yüksek çıkar. Demekki kan kalsiyumunda hafif düşüklük ve
paratiroid hormonunda hafif fazlalık D vitamini eksikliğinin
belirtisidir.
D vitamini eksikliğine bağlı olarak bazı kişilerde kaslarda ağrı ve güçsüzlük olabilir.
Otuz yaşına kadar olan insanların % 30’unda D
vitamini eksikliği vardır. Yaşlılıkta ve güneş görmeyen kişilerde
eksiklik daha fazla saptanır. Şişman kişilerin çoğunda da D vitamini
eksikliği oluşabilmektedir. Şişman kişilerde kandaki D vitamini yağ
hücrelerinde birikir ve kullanılamaz. D vitaminin hafif eksikliklerindeosteoporoz dediğimiz kemik erimesi ortaya çıkar. Şiddetli eksikliğinde ise raşitizm ve osteomalazi
denen kemik hastalıkları ve kas güçsüzlüğü oluşur. Osteoporozda
kemiklerde ağrı olmaz iken osteomalazi kemik ağrısı oluşur.
Osteomalaziyi anlamak için sternum kemiğine (göğüste öndeki iman
tahtası denen kemik) ve bacak kemiğine basmakla ağrı olur. Bu nedenle
kemik ve kas ağrısı olanlarda D vitamini düzeyine bakmakta fayda
vardır.
D vitamini az olan gebelerde preeklampsi denen hastalık daha fazla görülmektedir.
D vitamini eksikliği olup olmadığını anlamak için
kandaki 25 (OH) D düzeyi ölçülmelidir. Kanımızda dolaşan D vitaminin
çoğu 25(OH) D şeklinde bulunmaktadır. Kandaki D vitamini (25 OH D)
düzeyin 20 ng/ml’den az ise D vitamini yetmezliği vardır. D vitamini
azaldıkça kanda paratiroid hormonu artar. Ancak mağnezyum eksikliği
varsa D vitamini eksikliğinde paratiroid hormonu yükselmez. Kandaki D
vitamini düzeyi 20 ng/ml’den 32 ng/ml’ye çıkarılınca ince
bağırsaklardan kalsiyum emiliminin % 45-65 oranında arttığı
saptanmıştır. Kandaki D vitamini 30 ng/ml’den fazlaysa yeterli D
vitamini vardır, denir. Bu tanımlamaya göre dünyada 1 milyar insanda D
vitamini eksikliği olduğu saptanmıştır. Menopozdaki kadınların %
50’sinde D vitamin eksikliği vardır. Ülkemizde de çocuk ve genç
erişkinlerde % 30-50’sinde D vitamini eksikliği vardır.
Yılda bir defa kanda 25 (OH) D3 vitamin düzeyine bakmak, bazı hastalıklardan ve kemik erimesinden korunmak için çok önemlidir.
Kandaki 25 OH D vitamin düzeyi 10 ng/ml’den az ise,
şiddetli D vitamini eksikliği vardır. D vitamini düzeyi devamlı olarak
10 ng/ml’nin altındaysa, önce kemiklerde ve kaslarda ağrı, sonra da
kemik erimesi gelişir..
D Vitaminin Hastalık Önleme Etkisi:
D vitamini eksikliği olan kişilerde prostat ve meme kanseri sıklığının arttığı saptanmıştır.
D vitamini Multipli skleroz denen bir sinir-beyin hastalığında bu hastalığa ait bazı komplikasyonları önler.
D vitamini, şeker hastalığı gelişiminini de
önleyebilmektedir. Bir yaşından itibaren günde 2000 IU D vitamini alan
çocuklarda Tip 1 şeker hastalığı görülme riski %80 azalmaktadır. D
vitamini yeterli alanlarda tansiyonda da düşme oluşur.
D vitamini alanlarda başka hastalıklardan ölüm sıklığında azalma saptanmıştır.
Yeterli D vitamini alanlarda ve kan seviyesi 50
ng/ml civarında olanlarda meme, kolon ve rektum kanser görülme sıklığı
azalmıştır.
D vitaminin kardiyovasküler hastalaıklardan koruduğu da ortaya konmuştur.
D Vitamini Ne Kadar Almalı?
50 yaşın üzerinde D vitamini alımı yetersizdir. 50
yaşına kadar günde 200 ünite, 50-70 yaş arası 400-600 ünite D vitamini
alınmalıdır. Ancak yapılan çalışmalar yetersiz güneş ışığı alan çocuk
ve erişkinlerin 800-1000 ünite D vitamini almak gerektiğini ortaya
koymuştur. Bu nedenle herkesin günlük 800 ünite D vitamini alması
uygundur.
En kolay D vitamini alma yolu günde en az 15 dakika
güneş ışığına maruz kalmaktır. Her gün el, yüz ve kolların 15 dakika
güneş görmesi gerekir. Haftada 4-6 defa bu işlemi yapmak faydalıdır.
Eğer bu mümkün değilse, en azından günlük 400 ünite D vitamini almak
faydalı olur. Güneş görmeyen ülkelerde yaşayan insanlarda D vitamini
vücutta daha az olduğundan multipl skleroz denilen hastalık daha çok görülür.
D vitamini eksik kişilerde vitamin D2 ‘nin 50.000
ünitelik kapsülü haftada bir verilir ve 8 hafta süreyle verilir. Daha
sonra her 2-4 haftada bir verilir. Diğer bir tedavi şekli ise her gün
1000 ünite D3 vitamini veya 3000 ünite D2 vitamini hergün verilmelidir.
Yeterli D vitamini alım miktarı erişkinler için
günlük 400 ünitedir. 70 yaşın üzerinde bu doz günde 800 ünite olmalı ve
birlikte 1200 mg kalsiyum almalıdır.
D Vitamini Hangi İlaçlarla Birlikte Alınmamalıdır?
D vitamini aşağıdaki ilaçlarla birlikte alınmamalıdır. Bunlar D vitamininin emilimini bozar.
·Kolestiramin
·Orlistat (Xenical)
Kimle İlave D Vitamini Almalıdır?
- 50 yaşın üzerinde olanlar
- Güneş görmeyenler
- Bağırsaklardan yağ emiliminin bozuk olduğu hastalar
- Osteoporoz denilen kemik erimesi olanlar
- Crohn hastalığı denen bağırsak hastalığı olanlar, karaciğer hastalığı ve mide ameliyatı geçirenler
- Kortizon ilacı kullananlar
- Alzheimer hastalığı olanlar
- Tegretol ve benzeri epilepsi (sara) ilacı kullanan hastalar
- Mantar ilacı ketokonazol kullananlar
- Nefrotik sendrom denen böbrek hastalığı olanlar
- Hastanede veya evde uzun süre kalan ve güneş görmeyenlerde
- Böbrek yetmezliği olanlarda
D Vitamini Aşırı Alımının Zararları Nelerdir?
D vitamini günde 1000 üniteden fazla alınmamalıdır. D vitamini aşırı alındığında aşağıda sıralanan zararlı etkiler oluşur:
- Bulantı
- Kusma
- İştah kaybı
- Kabızlık
- Halsizlik
- Kilo kaybı
- Kandaki kalsiyum düzeyinde artma
1. Prof Dr Metin Özata, Diyabetle Kaliteli Yaşam Rehberi, 2009 Mayıs
|
