|
|
|
GUATR NEDIR?
Tiroid bezinin herhangi bir nedenle büyümesine guatr
diyoruz. Tiroid bezinin büyüklüğü sağlıklı kişilerde de bazı
farklılıklar gösterir. Bu farklılıkların nedenleri aşağıda verilmiştir:
Tiroid bezi büyüklüğünü belirleyen faktörler:
Beyinde bulunan hipofiz bezinden salgılanan TSH hormonu tiroid bezinin
büyümesini etkiler. Aşırı salgılanan TSH hormonu tiroid bezini
uyararak büyümesini sağlar; buna karşılık TSH az salgılanırsa bu defa
tiroid bezi küçük kalır.
Kişinin gıda veya içilen sularla aldığı iyot miktarı da tiroid bezi
büyüklüğünü etkilemektedir. İyot alımı yetersiz olunca tiroid bezinde
büyüme olmaktadır.
Selenyum elementi de tiroid hormon metabolizmasında önemli rol oynar.
Selenyum mineralinin az alındığı durumlarda kanda TSH ve T4 hormonu
yükselir, fakat T3 hormonu düşer. İyot yetmezliği ile birlikte
selenyum eksikliği varsa iyot yetmezliğine bağlı hastalıklar daha
şiddetli olarak ortaya çıkmaktadır.
Vücut ağırlığı veya büyüklüğü ile tiroid hacmi arasında ilişki vardır.
Özellikle vücudun yağsız kısmı ile tiroid hacmi arasında ilişki olduğu
gösterilmiştir. Erkeklerde tiroid hacminin kadınlardan fazla olması ise
erkeklerin vücut ağırlığının daha fazla olması ile açıklanmaktadır.
Doğum sayısı da tiroid bezinin büyüklüğünü etkiler. Gebelikte tiroid
hacminde artma olmaktadır. Doğum sayısı arttıkça tiroid hacmi
artmaktadır. Bu durum özellikle iyot yetmezliği olan bölgelerde daha
fazladır.
Sigara içenlerde tiroid bezinin daha büyük olduğu saptanmıştır. Sigara
içenlerin kanlarında tiroid hormonu üretimini engelleyen tiyosiyanat
isimli bir maddenin düzeyi artar. Artan tiyosiyanat hem kandaki iyotun
tiroid bezi tarafından tutulmasını önler hem de tiroid hormon oluşumunu
azalttığından hipofiz bezinden TSH salınışı artarak daha fazla hormon
üretilmesi sağlanmaya çalışılır. Artan TSH hormonu ise bu defa tiroid
bezinde büyüme yapar. Sigara içenlerde bu nedenle guatr sıklığı daha
fazladır.
Tiroid bezinde adet dönemine göre kadınlarda değişiklikler olur. Tiroid
hacmi iki adet kanaması arasındaki dönemin ilk yarısında yaklaşık %
50 kadar artabilmektedir. İki adet arasındaki zamanın ikinci
yarısında (luteal faz) bu artış geriye döner ve bez eski haline
döner. Bu hacim değişiklikleri östrojen hormonunun tiroid bezindeki
kanlanmayı etkilemesine bağlı olarak oluşmaktadır.
Genetik faktörler: Yukarıda sayılan nedenler içinde en önemlisi genetik
faktörlerdir. Tiroid bezindeki büyüklük % 71 oranında genetik olarak
belirlenmektedir. Guatrın bazı ailelerde sık görülmesi de bunu
desteklemektedir. İyot yetmezliği olmayan bölgelerde saptanan guatrın
nedeni genetik faktörler yani anne ve babamızdan gelen kalıtımdır.
Alkol fazla içenlerde ise ilginç olarak guatr daha az görülmektedir.
Alkolün guatr sıklığını nasıl azalttığı tam bilinmemektedir; bu büyük
olasılıkla alkolün tiroid bezi için direk toksik etkisine bağlıdır.
Doğum kontrol hapı kullanan kadınlarda tiroid bezi hacmi daha küçük bulunmuştur.
Şekil 3’de normal tiroid bezi ile büyümüş olan tiroid bezi kıyaslanarak sembolize edilmiştir.
Şekil 2: Normal ve büyümuş tiroid bezi (guatr)
Guatr çeşitleri:
Tiroid bezi büyümeleri yani guatr 3 şekilde olabilir:
1- Basit Guatr: Tiroid hormonları normaldir. Bez içinde nodül
yoktur. Tiroid bezinde büyüme vardır. Bu nedenle buna basit guatr adı
da verilir.
2- Nodüler guatr: Tiroid bezi büyür ancak bez içinde nodül dediğimiz
nohut veya leblebi büyüklüğünde yumrular vardır. Nodüler guatrda
tiroid hormonları normal veya artmış olabilir.
3- Dalan Guatr (Torasik veya Plonjan Guatr): Tiroid bezinin göğüs
kafesi içine doğru büyümesi ve göğüs kafesi içine girmesi veya
dalmasıdır.
BASİT GUATR
Salgıladığı tiroid hormonları normal olduğu halde büyümüş tiroid
bezine basit guatr denir. İçerisinde nodül olmadan tiroid bezinin
olduğu gibi büyümesine düz veya basit guatr denir. Guatrın içinde
nodüller varsa bunlara bu defa nodüler guatr denir. İyot yetmezliği
dünyada en sık guatr nedenidir. İyot yetmezliği nedeniyle oluşan guatr
ilk yıllarda düz bir büyüme şeklindedir; yani içinde nodül yoktur.
Çocukluk ve ergenlik döneminde guatrda nodül pek bulunmaz. Ancak tedavi
edilmez ve iyot eksikliği devam ederse ileri yaşlarda guatr hem büyür
hem de içinde nodüller oluşur. Bu nodüller ileride aşırı hormon
salgılama özelliği kazanarak hipertiroidi dediğimiz kanda tiroid
hormonlarının aşırı çalışmasına neden olabilirler.
İyot yetmezliğine bağlı guatrı olan kişilerin kanlarında T3 hormonu
hafif artar, TSH hormonunda biraz artış olabilir ve T4 hormonu biraz
düşük çıkar.
Bir toplumda 6-12 yaş arası çocukların % 5’den fazlasında basit guatr
varsa buna endemik (yaygın) guatr denir. Endemik guatr iyot yetmezliği
olan bölgelerde sık görülür. Bu oran % 5 den az olursa sporadik (seyrek
görülen) guatr ismi verilir. Sporadik guatr ise iyot yeterli bölgelerde
görülür.
Guatr kadınlarda erkeklerden 4-5 kat daha fazla görülür. Gençlik
çağında da kızlarda erkeklere göre daha fazla görülür. Türkiye’de
guatr sıklığı bölgelere göre değişmek üzere % 5-56 arasında
değişmektedir. Görüldüğü gibi bu çok yüksek bir orandır.
İyot yetmezliği olan bölgelerde guatr daha fazladır. Özellikle dağlık
bölgelerde toprakta iyot az olduğundan guatr daha fazla görülür.
Bilinenin aksine kara lahana yenmesiyle guatr oluşumu arasında bir
ilişki yoktur.
Selenyum yetmezliği de ülkemizde önemli bir problemdir. Yaptığımız bir
çalışmada guatrlı kişilerde selenyum düzeyinin düşük olduğunu
saptadık.
Suda bulunan perklorat ve kadmiyum fazlalığı da guatra neden
olabilmektedir. Pillerle bulaşmış sularda kadmiyum yüksektir ve guatr
ortaya çıkar.
Demir eksikliği olan kişilerde de guatr sıklığında artış vardır.
Ergenlik çağındaki çocuklarda bazen guatr oluşur ve buna adölesan
veya ergenlik guatrı denir. Ergenlik döneminde artan hormon ihtiyacını
karşılamak için tiroid bezi biraz büyür ve guatr oluşur. Daha sonra bu
guatr çoğu çocukta veya gençte kaybolur.
Yalancı guatr ise tiroid bezinin doğuştan normal yerleşim yerinden
biraz yukarıda olması ve özellikle ince boyunlu kadınlarda guatr
varmış izlenimi vermesidir. Yapılacak ultrasonda tiroid hacminin
artmadığı ve guatr olmadığı ortaya konur.
Gebelikte ve menopoz döneminde de tiroid büyüklüğü artar ve guatr oluşabilir.
İyot yetmezliği fazla olan kadınlarda gebe kalma ve çocuk doğurma
sıklığı azalır. İyot yetmezliği üremeyi engelleyebilmektedir. Bu
nedenle çocuğu olmayan kadınlarda iyot yetmezliği olup olmadığı
araştırılmalıdır.
Guatrın ailesel özellik gösterdiği bilinen bir gerçektir. Bazı
ailelerde guatr fazla görülür. Yapılan çalışmalar guatr gelişiminde
kalıtımsal geçişin iyot yetersizliği olan bölgelerde yaşayan
kadınlarda %39 oranında, iyodun yeterli alındığı bölgelerde
yaşayanlarda ise % 82 oranında olduğunu ortaya koymuştur.
GUATR NEDENLERI
BASİT GUATR
Salgıladığı tiroid hormonları normal olduğu halde büyümüş tiroid
bezine basit guatr denir. İçerisinde nodül olmadan tiroid bezinin
olduğu gibi büyümesine düz veya basit guatr denir. Guatrın içinde
nodüller varsa bunlara bu defa nodüler guatr denir. İyot yetmezliği
dünyada en sık guatr nedenidir. İyot yetmezliği nedeniyle oluşan guatr
ilk yıllarda düz bir büyüme şeklindedir; yani içinde nodül yoktur.
Çocukluk ve ergenlik döneminde guatrda nodül pek bulunmaz. Ancak tedavi
edilmez ve iyot eksikliği devam ederse ileri yaşlarda guatr hem büyür
hem de içinde nodüller oluşur. Bu nodüller ileride aşırı hormon
salgılama özelliği kazanarak hipertiroidi dediğimiz kanda tiroid
hormonlarının aşırı çalışmasına neden olabilirler.
İyot yetmezliğine bağlı guatrı olan kişilerin kanlarında T3 hormonu
hafif artar, TSH hormonunda biraz artış olabilir ve T4 hormonu biraz
düşük çıkar.
Bir toplumda 6-12 yaş arası çocukların % 5’den fazlasında basit guatr
varsa buna endemik (yaygın) guatr denir. Endemik guatr iyot yetmezliği
olan bölgelerde sık görülür. Bu oran % 5 den az olursa sporadik (seyrek
görülen) guatr ismi verilir. Sporadik guatr ise iyot yeterli bölgelerde
görülür.
Guatr kadınlarda erkeklerden 4-5 kat daha fazla görülür. Gençlik
çağında da kızlarda erkeklere göre daha fazla görülür. Türkiye’de
guatr sıklığı bölgelere göre değişmek üzere % 5-56 arasında
değişmektedir. Görüldüğü gibi bu çok yüksek bir orandır.
İyot yetmezliği olan bölgelerde guatr daha fazladır. Özellikle dağlık
bölgelerde toprakta iyot az olduğundan guatr daha fazla görülür.
Bilinenin aksine kara lahana yenmesiyle guatr oluşumu arasında bir
ilişki yoktur.
Selenyum yetmezliği de ülkemizde önemli bir problemdir. Yaptığımız bir
çalışmada guatrlı kişilerde selenyum düzeyinin düşük olduğunu
saptadık.
Suda bulunan perklorat ve kadmiyum fazlalığı da guatra neden
olabilmektedir. Pillerle bulaşmış sularda kadmiyum yüksektir ve guatr
ortaya çıkar.
Demir eksikliği olan kişilerde de guatr sıklığında artış vardır.
Ergenlik çağındaki çocuklarda bazen guatr oluşur ve buna adölesan
veya ergenlik guatrı denir. Ergenlik döneminde artan hormon ihtiyacını
karşılamak için tiroid bezi biraz büyür ve guatr oluşur. Daha sonra bu
guatr çoğu çocukta veya gençte kaybolur.
Yalancı guatr ise tiroid bezinin doğuştan normal yerleşim yerinden
biraz yukarıda olması ve özellikle ince boyunlu kadınlarda guatr
varmış izlenimi vermesidir. Yapılacak ultrasonda tiroid hacminin
artmadığı ve guatr olmadığı ortaya konur.
Gebelikte ve menopoz döneminde de tiroid büyüklüğü artar ve guatr oluşabilir.
İyot yetmezliği fazla olan kadınlarda gebe kalma ve çocuk doğurma
sıklığı azalır. İyot yetmezliği üremeyi engelleyebilmektedir. Bu
nedenle çocuğu olmayan kadınlarda iyot yetmezliği olup olmadığı
araştırılmalıdır.
Guatrın ailesel özellik gösterdiği bilinen bir gerçektir. Bazı
ailelerde guatr fazla görülür. Yapılan çalışmalar guatr gelişiminde
kalıtımsal geçişin iyot yetersizliği olan bölgelerde yaşayan
kadınlarda %39 oranında, iyodun yeterli alındığı bölgelerde
yaşayanlarda ise % 82 oranında olduğunu ortaya koymuştur.
| |
| | |
|
venenatis|venenatis | |
|
| |
|
GUATR