|
İDEAL KİLO FORMÜLÜ
İDEAL KİLO
İdeal kilo=Boy - 100 - [ (boy - 150)/4 ] formülü ile hesaplanır.
Vücut kitle indeksi, obeziteyi saptamak için en sık
kullanılan ölçümdür. Vücut ağırlığının (kg olarak) boyun metre
cinsinden karesine bölünmesi (m2) ile bulunur (kg/m2). Vücut kitle
indeksi vücut yağını kaba bir hesapla tahmin etmeye yarar ve vücut
yağını %70 doğrulukta ortaya koyar.
Vücut kitle indeksi (VKİ) 24.9 kg/m2’den küçük ise o
kişiye sağlıklı, 25-29.9 kg/m2 arasında ise aşırı kilolu, 30-34.9 kg/m2
ise hafif fazla kilolu ( EVRE I ŞİŞMANLIK), 35-39.9 kg/m2 arasında ise
şiddetli fazla kilolu (EVRE II ŞİŞMANLIK), 40 ve üstü ise çok şiddetli (morbid) obez veya ölümcül obez (EVRE III ŞİŞMAN) diyoruz.. VKİ’i 18.5 kg/m2’den az ise kilo azlığı söz konusudur.
Bu sınırlar obezitenin tanımı için uygun olsa da
VKİ’si 19 olan bir kişinin VKİ’nin sözgelimi 24.5’a kadar kilo alması
da bir risk taşır. VKİ’si 18’den 24’e çıkan bir kişinin de bu aşırı
kiloları vermesi gerekir.
Çocuklarda ve Gençlerde Fazla kiloluluk Teşhisi:
Bir çocuğun fazla kilolu olup olmadığını anlamak
konusunda, Cole ve arkadaşları tarafından 2000 yılında tanımlanan bir
tablo bize en iyi bilgiyi verir. Çocuklarda Bel/kalça oranı ölçmenin
klinik bir faydası yoktur.
- İnsülin direnci ve kanda insülin hormonu yüksekliği (insülinin etkisini gösterememesi)
- Şeker hastalığı veya açlık kan şekerinin 100 mg/dl’den fazla olması
- Hipertansiyon (büyük tansiyonun 13, küçük tansiyonun 8.5’dan fazla olması)
- Kalpteki koroner damarlarda hastalık
- Kanda trigliserit denen yağın 150 mg/dl’den fazla olması
- Safra kesesi hastalığı
- Rahim, meme ve kalınbağırsak kanserinde artış
- Diz ve kalça ekleminde kireçlenme
- Felç
- Uykuda nefes durması ve horlama
- Karaciğerde yağlanma
- Astım
- Varis
- Solunum zorluğu
- Fazla kilolu kadınlarda gebelik süresince bazı hastalıkların sık görülmesi
- Adet düzensizlikleri
- Tüylenme
- Ameliyatların riskli olması
- Psikolojik stres
- İdrar kaçırma
- İdrarla protein atılımının artması
Bel Çevrenizi Ölçünüz:
Fazla kilolu bir kişide kalp hastalığına yakalanma
riski, bel çevresi ve VKİ’e göre yapılır. Bel çevresi genişledikçe kalp
hastalığına yakalanma riski artar. Bel çevresi erkekte 102 cm’den
kadında 88 cm’den fazla ise, kalp hastalığına yakalanma riski yüksek
demektir. Bel çevresi ne olursa olsun VKİ >35 kg/m2 ise yine kalp
hastalığı riski yüksektir.
Vücuttaki yağın dağılımına göre fazla kilolulık erkek tipi ve kadın tipi olarak ikiye ayrılır:
Erkek Tipi-Elma Tipi obezite:
Bu tip şişmanlığa, karın tipi, erkek tipi (android),
kayış veya kemer üstü ya da elma tipi obezite isimleri de verilir. Bu
tip obezitede karında, göbekte, iç organların etrafında fazla miktarda
yağ vardır. Şeker hastalığı, tansiyon, kan yağlarında yükseklik,
karaciğer yağlanması, koroner arter ve beyin damar hastalıkları
(inme-felç) bu fazla kilolulık tipinde sık görülür. Bu nedenle göbekte
yağ toplanması ile karakterize edilen bu obezite türü sağlık açısından
çok zararlıdır.
Kadın Tipi-Armut Tipi obezite
Bu tür obeziteye, cilt altı, kadın tipi (jineoid),
kemer altı, armut tipi obezite de denir. Bu tip şişmanlıkta yağlar cilt
altında ve kalçada birikmiştir. Kadınlarda yağların basende veya
kalçada birikmesi bu tür şişmanlığı oluşturur. Bu tip obezlerde kalp ve
damar hastalığı veya şeker hastalığı daha az görülür.
Fazla kiloluluk sadece kişinin fizisel görüntüsünü
bozmakla kalmaz aynı zamanda birçok hastalığa neden olur. Fazla kilonun
neden olduğu hastalıklar aşağıda sıralanmıştır:
Görüldüğü gibi aşırı kilonun vücutta neredeyse
bozmadığı organ yoktur. Fazla kilonun neden olduğu kalp, tansiyon ve
şeker hastalığı yaşamı kısaltan önemli hastalıklardır.
Kadınlarda 18 yaşından, erkeklerde ise 20 yaşından
sonra kilo alınması şeker hastalığı riskini artırmaktadır. Kilo alımı
ile hipertansiyon arasında da kuvvetli bir ilişki vardır. Fazla kilolu
hastaların %60’ında hipertansiyon vardır.
Fazla kilolu kişilerde kalp ve damar hastalıklarından dolayı ölüm oranı fazla kilolu olmayan kişilere göre 4 kat fazladır.
Fazla kilolu hastalarda safra kesesi taşı, safra kesesi iltihabı, karaciğer yağlanması ve reflü özofajit
denen midedeki asidin yemek borusuna kaçması hastalığı daha sık
görülür. Safra kesesi taşı, fazla kilolu hastalarda fazla kilolu
olmayanlara göre 3 kat daha fazla oluşur.
Uykuda nefes durması da (apne) fazla
kilolularda sık görülür. Bu hastalarda uyku sırasında üst solunum
yollarındaki tıkanma nedeniyle nefes kesilir ve bu nedenle hasta gece
uyuyamaz ve gündüz uykulu vaziyette dolaşır. Astım ve solunum yolu
enfeksiyonları da fazla kilolularda daha sık görülür.
Bazı kanserler fazla kilolu kişilerde daha fazla
görülür. Kadınlarda meme, rahim ve safra kesesi kanseri, erkeklerde ise
kalınbağırsak, rektum ve prostat kanser sıklığı fazladır .
Fazla kilolu kadınlarda adetlerde düzensizlik ve
yumurtlamada bozukluklar olur. Bu nedenle çocuk yapma şansı azalır.
Yukarıda sözünü ettiğimiz, yumurtalarda kistlerin ortaya çıktığı polikistik over sendromu
fazla kilolu kadınlarda daha sık ortaya çıkar. Erkeklerde ise cinsel
istekte ve testosteron düzeylerinde azalma gözlenir. Kadınlarda ise
kanda erkeklik hormonu olarak bilinen testosteron hormonunda artış ve
buna bağlı olarak tüylenme görülebilir.
Fazla kilolu kişilerde özgüvende azalma, aşağılık
duygusu, sosyal yaşamdan uzaklaşma, sıkıntı, anksiyete ve depresyon
gibi psikolojik bozukluklar sık görülür.
Ciltte bakteri veya mantarların yol açtığı iltihap
ve çatlamalar, fazla kilolu kişilerde daha fazla olur. Sellülit ve kıl
kökü iltihabı da fazla kilolu kişilerde fazladır.
Fazla kilolu kişilerde, dizlerde ve kalça ekleminde kireçlenme, topuk dikeni, gut ve bel ağrıları daha sık görülür.
Fazla kilolu hastalarda, birlikte ortaya çıkan şeker hastalığı ve tansiyon yüksekliği nedeniyle daha fazla felç görülür.
Fazla kilolu kadınlarda, gebelik süresince tansiyon yükselmesi, iri bebek doğurma ve doğum sırasında zorluk daha sıktır.
Fazla kilolu kişilerde ameliyatlar daha tehlikeli
veya risklidir. Ameliyat sonrası yara iyileşmesinde gecikme, yara
enfeksiyonu, bacak damarlarında pıhtılaşma, akciğere pıhtı atması ve
zatürre daha sık görülür.
Varis, bacak toplar damarlarında kan birikmesi ve ödem daha sıktır.
Kilolu Kişilerde Böbrek Hasarı Oluşur:
Fazla kilolu erkeklerin %29.3’ünde normalde olmaması
gereken idrarla protein atılımının olduğu saptanmıştır. Bu anormalliğin
veya hastalığın fazla kilolu kişilerdeki insülin yüksekliği nedeniyle ortaya çıktığı ileri sürülmüştür.
Kilolu Kişilerde Sık Görülen Karaciğer yağlanması
Karaciğer yağlanması kilolu kişilerde sıklıkla
görülen bir durumdur. Karaciğer yağlanması, şişmanlık dışında şeker
hastalığı olanlarda, kan yağları yüksek olanlarda ve tansiyon
yüksekliği olan kişilerde sık görülmesine rağmen nedeni tam olarak
bilinmemektedir. Tedavisi konusunda da tam bir açıklık yoktur.
Karaciğer yağlanması olan hastaların çoğunda basit
yağlanma vardır ve bu hastalık genellikle iyi seyreder ve siroza
dönüşmez. Ancak karaciğerde iltihaplanma yani yağlı hepatit varsa (ikinci dönem) siroz gelişebilir.
Erişkin yaştaki şişmanların %57-75’inde, çocuk şişmanların ise %23-50’sinde karaciğer yağlanması vardır.
Karaciğer yağlanması teşhisi konulan kişilerin
çoğunda, herhangi bir şikayet ve belirti yoktur. Bir kısmı ise
yorgunluk, halsizlik ve karnın sağ tarafında dolgunluk hissederler.
Karaciğer yağlanması olan kişilerin karaciğerlerinde büyüme ortaya
çıkar.
Karaciğer yağlanması olan kişilerde AST (SGOT) ALT (SGPT), alkalen fosfataz ve GGT adı verilen karaciğer testlerinde yükselme olur. Bu testlerin yüksek çıkması o kişide karaciğerde hasar olduğunu gösterir.
Karaciğerde basit yağlanma olan hastaların %59’unda
zaman içinde hastalıkta herhangi bir değişiklik olmazken, %13’ünde
yağlanma kendiliğinden iyileşir. Bununla birlikte hastaların %28’inde
ilerleme ve siroza doğru bir gidiş olabilir.
Karaciğer yağlanmasının tedavisi için kilo vermeli
ve Gİ diyeti yapmalıdır. Birlikte şeker hastalığı ve kan yağlarında
yükseklik varsa bu hastalıkların da tedavi edilmesi gerekir. Karaciğer
yağlanması olan hastaların kilo verirken yavaş kilo vermeleri çok
önemlidir. Hızlı kilo verenlerde karaciğer hastalığı kötüleşir.
Çocukların haftada en fazla 500 gram, erişkinlerin ise haftada en fazla
1600 gram kilo vermesi gerekir. Tedavide doktorunuzun önereceği bazı
ilaçlar kullanılabilir.
Kiloluların Vücut Direnci Düşüktür:
Günlük dilde kullanılan, ‘kalıbının adamı değil’
sözü, fazla kilolu kişiler için çok uygundur. Fazla kilolu kişiler
büyük cüsselerine rağmen daha kolay hasta olurlar, enfeksiyonlara ve
iltihaplara daha fazla yakalanırlar ve ameliyat sonrası yaralarının
iyileşmesi daha zordur. Kilolu kişilerde Hepatit B aşısı tutmaz (aşıya karşı antikor oluşumu iyi değildir).
Fazla kilonuz varsa öncelikle obezite ile uğraşan bir ENDOKRİN UZMANINA başvuruz.
KAYNAKLAR:
1. Prof Dr Metin Özata, Kişiye Özel Kalıcı Zayıflama Rehberi, Gürer Yayınları, 2009
2. Prof Dr Metin Özata, Gİ Diyeti, Erko yayıncılık, 2008
3. http://www.diyetdr.com
4. http://www.zayiflamadr.com
5. http://www.reaktifhipoglisemi.com
6. http://www.guatrcenter.com
|
