TIROID GUATR ENDOKRIN DIYABET DIYET ZAYIFLAMA PROF DR METIN OZATA

ŞEKER HASTALIĞI (DİYABET) NEDİR

PROF DR METİN ÖZATA

Şeker hastalığı tedavisinde hedef kan şekerinin açlık ve tokluk döneminde kontrolde olması ve HbA1c denen ortalama kan şekerini gösteren ölçünün 6.5’un altında olmasının sağlanmasıdır. Bu onlemin komplikasyonları azalttığı bilinmektedir. Ancak bilim adamlarının uzerinde durdugu önemli konu bu kan şekeri ayarına rağmen yine de göz, böbrek ve kalp hasarı olabilmektedir. İşte bu durum diyabet tedavisinde kan şekeri ayarından başka önlemler alınmasının gerekli olduğunu düşündürmekte veya ortaya koymaktadır. Komplikasyonların kan şekeri ayarına rağmen oluşmasının nedenleri şunlar olabilir.

1.METABOLİK HAFIZA: Önceki şeker yükseklikleri komplikasyon hedefi olan göz, sinir, damarlar tarafından hatırlanmaktadır. Kan şekeri bozulduğunda komplikasyonlar ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle kan şekeri yuksekliğinin erkenden tedavisi önemlidir.
2.OKSİDATİF STRES: Mitkondriumlarda oluşan oksiyen yan ürünleri ki buna oksijen radikalleri denir, vucutta kan şekeri yukselince artmakta ve hasar yapmaktadır. Kan şekeri normale gelse bile oksijen radikallerinin yaptığı hasar devam etmektedir. Damarların içini saran endotel isimli zarda oluşan bozukluk ilk oluşan bozukluktur. Şeker kontrolule beraber antioksidan olan C vitamini verildiğinde bu bozukluk kaybolmaktadır. Ancak C vitamini almayanlarda endotel bozuklugu şeker kontrolu olsa bile devam etmektedir.
3.AGE OLUSUMUNUN ARTMASI: Mitokondriumlarda AGE denilen advanced glikasyon son urunleri yani sekerle proteinlerin bozulması sonucu olusan proteinler artar. Bu sekerlenmis protein urunleri komplikasyonları artırır. MGO yani metil glikoksal adlı madde kan sekeri artmasıyla artar ve hucrelere zarar vererek AGE urunlerini artırır. Kan şekeri kontrolu AGe uretimini azaltır. Olusan AGE ler AGE reseptorune (RAGE) bağlanarak mitakondriumda oksijen radikallerini artırır. Yani oksidan maddeler artar.

NE YAPMALI?

1.Antioksidan ilaçlar kullanılmalı. Ancak bunların çok fazla işe yaramadığı da biliniyor.
2.Metformin ve pioglitazon AGE üretimi azaltıyor.
3.Telmisartan ve gliklazid ilaçları AGE üretimi azaltıyor.
4.EN ÖNEMLİSİ BENFOTİAMİN VİTAMİNİ AGE ÜRETİMİ AZALTIYOR. Ülkemizde bulunmayan bu vitamin ilacı yurtdısından bulabilirsiniz.
5.Gıdları fazla pişirmeden yemek. Isıtılma gıdaki AGE miktarını artırıyor.

GIDALARDAKİ AGE MİKTARI

AGE oluşumu sadece vücutta oluşmaz , yediğimiz gıdalarla da AGE denilen şekerli proteinlenleri alırız.
Gıdalarla alınan AGE ve hücrelerde oluşan AGE hücrelerin fonksiyonunu bozmaktadır.
Gıdalar fabrikalarda işlenince içerdikleri AGE oranı artmaktadır. Doğal gıdalarda AGE oranı düşüktür. Gıdalar glikozillenince ve lipitler (yağlar) okside olunca (yanınca) tat ve renk değişimi olur. Isıtılan gıdalarda AGE artar. Gıdalarda bulunan CML (N-carboksi metillizin) AGE miktarını gösterir. Isı ve nem de gıdanın AGE oranını belirlemektedir.
Gıda kaynadıkça ve ızgara edildikçe AGE oranı artar. Et ve ürünleri bu şekilde pişirilince yüksek oranda AGE oluşturur.
AGE’den zengin gıdanın %10’nu barsaktan emilir. Ortalama bir diyet 16000 5000 AGE kilounit içerir. Dokularda bu AGE parçalanır ve düşük moleküler ağırlıklı AGE oluşur ve idrarla atılır. Ancak şeker hastalarında yeteri kadar atılamaz

Gıdalardaki AGE Miktarı

Peynir ve ette yüksektir, bunlar azaltılır.
Gıdanın ısısını düşürünce AGE azalır. Su ve buharla pişirme AGE yi azaltır.

Bazı gıdaların AGE içeriği:
Yumurta sarısı 18071
Yumurta beyazı 443
Elma 127
Muz 87
Mısır 12
Izgara tavuk 198.747
Yağsız süt 5
1 dk ısıtılmış süt 21
2 dk ısıtılmış süt 75
3 dk ısıtılmış süt 345
Tam süt 48
Diyet kola 37
Kahve 23
Kahve ve süt 66
Kahve+süt+şeker 236
Portakal suyu 33
Kakao 2.812
Bitki çayı 0

DİYABET HASTALARINA BİR UMUT: YABAN MERSİNİ MEYVESİ

YABAN MERSİNİ MEYVESİ
Yaban Mersini yurtdışında Blueberry adıyla bilinir. Bu meyve koyu mavi renkte bir meyvedir. Ancak Türkiye’de aktarlarda veya marketlerde Yaban Mersini ismiyle satılan kurutulmuş ve kırmızı renkte olan meyve aslında Cranberry’dir. Bu nokta çok önemlidir. Çünkü gerçek yaban mersini (Blueberry) mavi rente olup kurusu satılmamaktadır. Gerçek yaban mersini taze veya dondurulmuş halde satılmaktadır. Kurutulmuş halde henüz satışı yapılmamaktadır.
Ülkemizde yaban mersini başta Rize olmak üzere Karadeniz bölgesinde, Antalya ve Isparta bölgesinde yetişmektedir. Rize’de LİKAPA, Trabzon’da LİGARBA, Rize Pazar ilçesinde KASKANAKA, Ardeşen ilçesinde ise ÇERA, Artvin’de MORSİVİT veya MAHABAK olarak isimlendirilir. Son zamanlarda İstanbul’da da üretilmeye başlanmıştır.
YABAN MERSİNİNİN FAYDALARI
Yaban mersini ve diğer böğürtlen ve çilek gibi meyvelerin içinde insüline benzer maddeler vardır ve kan şekerini düşürür. Ayrıca meme, prostat ve ağız kanser hüclerini laboratur ortamında öldürür. Kolon(kalın bağırsak) kanserine karşı korur. Yaban mersini ayrıca cranberry gibi idrar yolu enfeksiyonlarına karşı koruyucu bir etki gösterir ve E.coli bakterisinin idrar yollarına yapışmasını önler. Yaban mersini içinde bulunan antosiyanin isimli antioksidan madde iltihap yapan sitokinleri önlemektedir. İçinde bulunan ellajik asit kanser oluşumunu önler. Yaban mersininden hergün bir-iki su bardağı kadar yemek gerekir. Yaban mersini içinde polifenoller, salisilik asit, karaotenler, lif, folik asit, C vitamini, B vitamini, potasyum, manganez, mağnezyum, demir, riboflavin, niasin, fitoöstrojenler vardır. İçinde bu kadar faydalı besin içeren çok az gıda vardır.
Yaban mersini, ıspanak ve deniz somonu en önemli üç süper besindir. Yalnızca bu üç besini tüketmek bile sizi birçok hastalıktan korur.
Yaban mersininin sadece bir porsiyonu beş porsiyon kadar havuç, elma , brokoli ve balkabağı kadar antioksidan madde içerir. Yarım su bardağı yaban mersini 1733 ünite E vitamini, 1200 mg C vitamini içerir.
Yaban mersini yaşlanmayı önler , vücuttaki sarkmaları önler, kanserden korur. Alzheimer, bunama, makula dejeneransı gibi hastalıklardan bizi korur. Koyu mavi-mor renkli bu meyvenin rengini antosiyanidin pigmetleri verir. Meyvenin rengi ne kadar koyu olursa bu pigment yani faydalı etkisi o kadar fazladır.
Bu meyve multipli sklerozisli hastalarda da faydalı olabilir.
Bağırsaklara ve sindirim sistemine faydalıdır, kabızlık ve ishale iyi gelir.
Yaban mersini göz yorgunluğunu giderici ve gece görme özelliğini artırıcı özelliği de vardır. Ayrıca göz tansiyonuna iyi gelir. Varis ve basur (hemoroid) için de faydalıdır
DİYABET VE YABAN MERSİNİ
Kanada Laval Üniversitesi profesörlerinden Profesör P.S. Haddad ve ekibinin Int. J. Obesity dergisinde yayınlanan araştırmasına göre şişman ve diyabetik özellikleri olan KKA (y) türü farelere içirilen Bluberry (yaban mersini) suyu farelerin kilolarında azalma yaptığı gibi kan şekerinde de % 35 oranında azalma yapmıştır. Bu etkinin nasıl ortaya çıktığı tam bilinmemekle birlikte şişman farelerin kanında düşük olan adiponektin isimli hormonu artırarak yaptığı düşünülmekte. Bu çalışmada kullanılan blueberry (Yaban mersini) suyu saf bluebrery (yaban mersini) suyu olmayıp yaban mersini suyunun Serrata Vaccini isimli bir bakteri ile biyotransformasyona uğratılıp antioksidan özelliğinin artması sayesinde elde edilmiştir. Bu meyve suyunu içen farelerde iştah ve yeme miktarı azalmıştır. Bu çalışmanın insanlarda da yapılması ve aynı etkinin olup olmayacağının ortaya konması gerekir. Bununla birlikte bu meyve suyunun veya meyvenin bir tamamlayıcı tedavi olabileceği düşünülebilir. İlaç yerine geçmez. Kesinlikle ilaç tedavini kesmemek gerekir. Bu tür meyve veya bitkisel tedaviler sadece tedaviye katkıda bulunabilir. Tedavi yerine geçmez. Bunu kesinlikle unutmamak gerekir.

KAYNAKLAR

1. Prof Dr Metin Özata, Diyabetle Kaliteli Yaşam Rehberi, Gürer yayınları, 2010