|
Hashimoto Hastaligi
Hashimoto tiroiditi bağışıklık sisteminin bir bozukluğpu sonucu ortaya çıkar. 1912 yılında Japon bilim adamı Hashimoto tarafından tanımlandığı için bu ad verilmiştir. Bu hastalık otoimmün hastalıklar dediğimiz hastalıklardan birisidir. Otoimmün hastalıklarda vücut kendi dokusunu yabancı doku olarak algılayıp onu yok etmek ister ve vücut içinde bir savaş oluşur. Hashimoto tiroiditinde de vücut tiroit bezini yok etmek ister. Tiroit bezini yok etmek için çok miktarda anti-TPO antikoru ve anti-tiroglobulin antikoru üretir. Bu antikorlar tiroit bezine bağlanarak hücreleri harap ederler. Hücreler azalınca da bez küçülür ve hormon yapacak hücre kalmaz ve sonunda tiroit hormon yetmezliği ortaya çıkar.
Hashimoto hastalaığı başlangıcında tiroit bezinde büyüme yani guatr vardır; daha sonra bez harabiyet nedeniyle yıllar içinde küçülerek sanki yok olur.
İltihap nedeniyle tiroit bezine çok sayıda iltihap yapan hücreler (lenfosit hücreleri) hücum eder ve bu hücreler bezi yavaş olarak yok etmeye başlar.
Nedenleri:
Hashimoto hastalığının nasıl başladığı tam olarak bilinmiyorsa da genetik eğilim önemlidir.
Hashimoto tiroidit sıklığı iyod alımı arttıkça artmaktadır. ABD ve Japonya gibi iyod alımının yüksek olduğu ülkelerde sıklığı yüksektir.
İyod yetmezliği olan bölgelerde yapılan iyodlu tuz yenmeye başlanması sonrasında tiroid bezinde iltihap yapan lenfosit hücrelerinin 3 kat artırdığı ve kan tiroid antikorlarının (Anti-TPO, anti- Tiroglobulin) % 40’ın üzerine çıktığı saptanmıştır.
Tiroit hormonları normal olan bir Hashimoto hastası eğer aşırı iyod alırsa hipotiroidizm yani tiroit bezi yetmezliği gelişir. Özellikle anti-TPO antikoru yüksek Hashimotolu bir hasta kalp ritm bozukluğu tedavisi için verilen ve içinde yüksek oranda iyot bulunan Cordarone isimli ilacı alırsa 18 ay içinde hipotiroidizm geliştiği saptanmıştır.
Lityum ilacı kullanan hastalarda da sıklıkla geçici de olsa 1/3 olguda hipotiroidizm gelişir ve anti-TPO antikoru yüksek hastalarda hipotiroidizm gelişme riski daha fazladır.
İnterferon alfa ilacı kullanılan hastalarda da (kanser, myeloproliferatif hastalık, myelodisplastik sendrom, kronik viral hepatit) tiroid antikorları, hipotiroidizm veya nadiren Graves hastalığı veya geçici hipertiroidizm görülebilir. İnterferon alfa alanların %20’sinde antikorlar saptanmış ve klinik hipotiroidizm % 5’inde gelişmiştir. İlaç kesilince bu etkilerin kaybolduğu görülmüştür. Ancak interferon gama tedavisiyle tiroidit gelişmediği bildirilmiştir.
Sıklık:
Tüm tiroid hastalıkları içinde en yaygın olanıdır ve toplumun % 2’sinde bulunur. Hashimoto hastalarının % 95’i kadındır. Yılda her bin kişiden 0.3-1.5’unda geliştiği tahmin edilmektedir. Tüm yaşlarda ortaya çıkarsa da 30-50 yaş arasında sıktır. Kadınlarda erkeklere göre 15-20 kat daha fazla görülür. Ergenlik çağındaki kızlarda sıklığı % 0.8-1.6’dır.
Hashimoto tiroiditi olan hastalarda kuvvetli bir genetik geçiş vardır. bu hastaların birinci dereceden akrabalarında tiroid otoantikorları yüksek olarak bulunur ve hastalık ailenin diğer üyelerinde de sıklıkla ortaya çıkar.
Antikor (Anti-TPO) kanda yüksekliği yaşla birlikte artar ve 70 yaş ve daha büyük kadınlarda % 33’ünde bu antikor yüksek olarak bulunur.
TPO ve tiroglobulin antikorlarının her ikisinin de yüksek olduğu ve TSH’nin yüksek olduğu kadınlarda tiroit bezi yetmezliği yani tiroit hormon azlığı her yıl % 5 oranında gelişir.
Şikayetler:
Çoğu hastanın hiçbir şikayeti yoktur. Bazı hastalarda küçük bir guatr ve anti-TPO antikor yüksekliği vardır. Bazen tiroit bezi yetmezliği (tiroit hormon yetmezliği-hipotiroidi) ile doktora başvururlar.
Yaş ilerledikçe hipotiroidi sıklığı artar.
Hashimoto’lu hastalarda lastik sertliğinde bir guatr vardır. Çok nadiren tiroit bezi sert olabilir. Tiroid bezinde ağrı veya hassasiyet yoktur. Genellikle tiroid büyümesi sessiz olur ve şikayet bulunmaz. Bu hastalar doktora genellikle guatr nedeniyle veya tiroit hormon azlığının neden olduğu halsizlik, bitkinlik, el ve yüzde şişme, ses kalınlaşması gibi şikayetler nedeniyle başvururlar.
Hashimoto tiroiditi olan hastalarda diğer otoimmün hastalıklar bazen birlikte olabilir. Bu hastalıklar Tablo da verilmiştir. Hashimoto Tiroiditi ile Birlikte Görülen Hastalıklar:
Endokrin hastalıklar:
Graves hastalığı
Tip 1 şeker hastalığı
Addison hastalığı (böbreküstü bezi yetmezliği)
Testis ve yumurtalık iltihabı
Paratiroit hormon azlığı
Hipofiz bezi iltihabı
Pernisiyöz anemi
Vitiligo
Romatoid Artrit
Trobosit hücre azlığı
Myastenia gravis
Hashimoto tiroiditi; hipogonadizm (seks hormonlarında azalma), Addison hastalığı (böbreküstü bezi yetmezliği), diyabetes mellitus (şeker hastalığı), hipoparatiroidizm (paratiroit hormon düşüklüğü-kalsiyum düşüklüğü) ve pernisiyöz anemi (B12 vitamini eksikliğine bağlı kansızlık) ile birlikte sık görülür.
Çocuklarda Hashimoto olursa büyüme gecikmesi, kemik yaşında gecikme ve yüksek kolesterol düzeyleri saptanır.
Laboratuvar Bulguları
Hashimoto tiroiditinden şüphelenildiğinde, tiroid otoantikorları ve T3, T4 ve TSH hormon tetkiklerine bakılır. Hashimoto tiroiditli olguların yaklaşık %80’inde tanı konduğunda normal T4, T3 ve TSH düzeyleri saptansa da tiroit bezinde hormon yapımı azalmaya başlamıştır.
Anti-TPO antikorlar olguların % 95’inde ve anti-TG antikorlar % 60’ında yüksektir.
Tiroid antikorları yüksek hastaların % 25-50’sinde tiroit bezi yetmezliğinin başlangıcı yani TSH hormonunda yüseklik başlamış fakat T3 ve T4 hormonu normal sınırlar içindedir.
Hipotiroidizm ve Guatr Tedavisi
Aşikar hipotirodizmi olan tüm olgular sentetik T4 hormonu levotiroksin ile tedavi edilir. ve ilaç dozu serum TSH düzeylerini normale getirecek şekilde doktorunuz tarafından ayarlanır. Burada amaç TSH düzeyini 2.5-3 IU/L olacak şekilde ayarlamaktır. Yaşlı hastalarda veya koroner kalp hastalığı olanlarda tedaviye çok düşük dozlarda başlanır ve 4-6 haftalık aralıklarla artırılır. Kadınların çoğunda gebelik süresince dozda % 25-50 oranında bir artış gerekir.
Hipotiroidi olmasa bile guatrı olan Hashimoto’lu hastalar tiroit ilacı tedavisinden fayda görür ve guatrları küçülür.
T4 ve T3 hormonu normal TSH hormonu yüksek olan hastalarda TSH >4 IU/L ve anti-TPO yüksek ise küçük dozda ilaç tedavisi yapılır.
Hipotiroidizm nedeniyle levotiroksinle 1 yıldan fazla tedavi edilen Hashimoto tiroiditli olguların çok azında hastalık kendiliğinden düzelebilir. Özellikle iyot kullanımı sonrası hipotiroidi gelişenlerde, doğumdan sonraki bir yıl içinde hastalığı ortaya çıkanlarda ilaç dozu azaltılarak hastalığın düzelip düzelmediği kontrol edilir. Bezi küçülmüş hastalarda hastalığın düzelme olasılığı yoktur.
Hashimoto Tiroiditi Olan Hastalara Öğütler:
1) İyotlu tuz yemeyiniz, iyotlu öksürük şurubu içmeyiniz.
2) Selenyum desteği yapabilirsiniz. Günde 100-200 mikrogram selenyum hastalığınız için faydalı olabilir
3) Tiroit hormon ilaçlarını aç karna içiniz. Midenizde ağrı yapıyorsa tok karna alın, ancak en iyisinin aç karna alınması olduğunu unutmayınız
4) İlacınızı her zaman aldığınız öğünde almayı unutursanız bir sonraki öğünde alın, ertesi günü 2 kat almayın.
5) İlacı aldığınız öğünde başka ilaç almamaya çalışın. Özelilkle kalsiyum, demir ve mide ilaçları tiroit ilacının emilimini bozar.
6) Gebe kalmayı düşünen kadınlar doktoruna mutlaka ilaç konusunda danışmalıdır. Gebe kalınca da tiroit ilaçları alınacaktır. Çocuğa zararı yoktur. Tiroit ilacı almazsanız düşük riski artar. Doğum sonrası da kontrollerinizi yaptırınız.
KAYNAKLAR VE ÖNERİLEN KİTAPLAR
1. Prof. Dr. Metin Özata, 99 SAYFADA TİROİD HASTALIKLARI, İş Bankası yayını, 2008
4. www.tiroit.org
TIROIDIT-TIROID BEZININ ILTIHAPLARI
Tiroid bezinin cesitli nedenlerle iltihaplanmasina tip dilinde tiroidit adi verilir. Tiroid bezindeki iltihap bagisiklik sistemindeki bir bozukluk nedeniyle iltihap hucrelerinin tiroid bezine hucum etmesi ve orada birikmesi seklinde olabildigi gibi, virus ve bakteri denen mikroplarin kan yoluyla tiroid bezine gelerek orada iltihap yapmasi ve bezin yapisini bozmasi seklinde de olabilir.
Tiroid bezinin iltihaplari virusler nedeniyle olursa ani baslangicli ve kendiliginden duzelen bir hastalik seklinde olur.
Tiroid bezindeki iltihap boyunda agri ile kendini gosterir ve bezde depolanmis hormonlarin kan dolasimina dokulmesine ve hormonlarin yukselerek carpinti, terleme ve zayiflama gibi sikayetlerin ortaya cikmasina neden olur. Iltihap cogu hastada kendiliginden duzelir ve hormonlar normale gelir. Bu durum gecici bir iltihap olayidir.
Omur boyu suren ve sessizce giden ve agri yapmayan Hashimoto tipi iltihaplarda ise bezdeki hucreler bagisiklik sistemindeki bozukluk nedeniyle yavas yavas yok olur ve sonunda hormon uretecek hucre kalmadigindan tiroid bezi yetmezligi gelisir.
Tiroid bezi iltihaplarinin cesitli sekilleri asagida siralanmistir:
• Bakterilerin neden oldugu, ani baslayan ve abse yapan tiroid bezi iltihabi (Cerahatli tiroidit)
• Viruslerin neden oldugu, boyunda siddetli agri yapan ve kismen yavas baslangicli tiroid iltihabi (viral veya agrili tiroidit)
• Bagisiklik sistem bozuklugu nedeniyle olusan ve omur boyu suren Hashimoto tipi tiroid bezi iltihabi
• Dogum sonrasi gorulen tiroid bezi iltihabi
• Tiroid bezini tahta gibi sertlestiren iltihap (Riedel tiroidit)
TIROIT BEZININ CERAHATLI ILTIHABI (TIROIT ABSESI)
Tiroid bezindeki abseli iltihap, hizli bir sekilde basladigindan tip dilinde ‘’akut tiroidit’’ adi da verilir. Genellikle bezde abse olustugundan buna ‘’irinli tiroid bezi iltihabi’’, ‘’cerahatli tiroidit’’ veya ‘’bakterilerin yaptigi tiroidit’’ gibi isimler verilir.
Genellikle kan veya lenf dolasimi yoluyla gelen mikroplarin tiroid bezine yerleserek iltihap yapmasi ile olusur. Siklikla stafilokok, streptokok gibi bakteriler ve mantarlar bu iltihabi yapar.
Belirtileri :
Ates, usume, titreme ve carpinti ile baslar. Ates 38.0-40.5 °C arasindadir. Tiroid bezinin bir tarafinda sisme, agri ve asiri hassasiyet olusur. Agri nadiren kulak ve ceneye yayilir. Tiroid bezi buyur, sicaktir ve hassasiyet vardir. Hasta basini arkaya atamaz. Yemek yemede zorluk ve lenf bezlerinde sislik olabilir. Tiroid bezindeki iltihap abse yapar ve tiroid bezi uzerindeki cilt kirmizi bir renk alabilir.
Laboratuar Tetkikleri:
Abseli tiroid bezi iltihabinda tiroid hormonlarinda artma olmaz. Anti-TPO ve Anti-tiroglobulin antikorlari kanda normal seviyededir. Tiroid sintigrafisinde abse alani kendini belli eder. Tiroid ulrasonu da absenin yerini saptamak icin faydalidir. Teshis icin igne biyopsisi yapilir. Tam kan tahlili yapildiginda Kandaki beyaz kan hucreleri (lokosit) sayisi artabilir.
Tedavi:
Istirahat ve antibiyotik tedavisi yapilir. Antibiyotik tedavisiyle iyilesme olmazsa ameliyat yapilir.
VIRUSLERIN YAPTIGI AGRILI TIROID BEZI ILTIHABI
Bu hastaliga ‘’viral tiroidit’’, ‘’de Quervain tiroiditi’’ ve ‘’dev hucreli tirodit’’ isimleri de verilir.
Virusler tarafindan olusturulan bir tiroid bezi iltihabidir. Bu hastalik yazin ve sonbaharda daha sik ortaya cikar ve ozellikle virus enfeksiyonu (grip, nezle, ust solunum yolu enfeksiyonu) geciren bir kiside birkac hafta sonra ortaya cikar.
Sikayetler:
Viruslerin yaptigi tiroid bezi iltihabinin en onemli ozelligi boyun on bolgesinde siddetli agri olmasidir ve bu agri tek tarafli olarak kulak ve ceneye yayilir. Agri ortaya cikmadan bir kac hafta once kas agrisi, ates, halsizlik, bogaz agrisi ve yutkunmakta zorluk bulunabilir. Bazen hastalik farenjit ve boyunda agri ile baslar ve agri ve hassasiyet giderek artar. Ates 37.5 ºC-38.3 ºC ve hatta 40 °C olur. Bazi hastalarda halsizlik, yorgunluk, ates ve eklem agrilari olabilir. Agri tiroid bezinin bir tarafindan obur tarafina kayabilir. Bazen agri yayilmadan oldugu yerde kalir. Bazi hastalarda agri cene ve kulaklara yayilir ve agri yutkunmakla, oksurmekle ve bas hareketiyle artar. Agri bazi kisilerde gece daha fazla olur. % 50 hastada carpinti, kilo kaybi, sinirlilik, ellerde nemlilik ve titreme olabilir. Tiroid bezinde hassasiyet, sertlik, nodul gelisimi ve buyume olabilir. Iltihabin oldugu bolge hassas ve serttir. Tiroid bezi o kadar agrilidir ki hasta muayene edilmesini ve elle dokunulmasini istemez. Bu hastalik 6 hafta veya bazen 2-5 ay surebilir ve cogunlukla kendiliginden duzelir.
Hastaligin Gidisi veya Seyri:
Baslangicta iltihap nedeniyle tiroid bezinde hasar olusur ve bezdeki tiroid hormonlari kan dolasima dokulur. Bezde agri ve hassasiyet vardir. Tiroid sintigrafisinde tiroid bezi gorulemez. Vucutta iltihap oldugunu gosteren sedimantasyon tetkiki cok yuksek (saatte 50 veya 100 mm) cikar ve tiroid bezinin asiri calismasi bulgulari (carpinti, titreme, halsizlik, sinirlilik) olabilir. Bu donem 4-8 hafta surebilir. Bu donemde kandaki T3, T4 hormonlari yuksek, TSH dusuktur; yani tiroid bezinin asiri calismasi durumu vardir. Tiroglobulin tetkiki kanda yuksektir. % 1-5 hastada omur boyu surecek tiroid yetmezligi gelisebilir. Sedimantasyon 80-100 mm/saat’e kadar yukselir. Sedimentasyon normal ise hastadaki agri tiroid bezi iltihabindan kaynaklanmiyor demektir. Ancak bazen hastalar sedimantasyonun dusmeye basladigi donemde doktora basvurabilir. Hastalik duzeldikce sedimantasyon azalir ve normallesir. Kanda beyaz kan hucresi( Lokosit) sayisi normaldir. Erken donemde SGOT, SGPT, alkalen fosfataz, CRP ve LDH gibi kan tetkikleri yuksek olabilir. Kanda ferritin duzeylerinde de artma olabilir. Tiroid antikorlari dedigimiz anti-TPO ve anti-Tiroglobulin olcumleri genellikle yukselmez. Tiroid ultrasonunda bezde nodul alanlari olabilir. Bunlarin gercek nodul olup olmadigini anlamak icin hastaligin iyilesmesini beklemek gerekir. Iltihabi donemde bu alanlarda devamli degisiklik oldugundan hastaligin duzelmesini beklemek en iyisidir.
Laboratuvar Bulgulari:
Kansizlik olabilir.
Sedimantasyon yuksekligi (genellikle 50-100 mm/saat arasindadir) sik gorulur.
TSH hormonunda dusukluk, T4 ve T3 duzeylerinde ve CRP tetkikinde de yukseklik (iltihabin siddetine gore) vardir.
Tiroglobulin tetkikinde yukselme saptanir.
Ayrica SGOT, SGPT, alkalen fosfataz ve ferritin tetkiklerinde erken donemde yukseklik olabilir.
Anti-TPO ve antitiroglobulin antikorlar kanda yukselmez.
Tiroid sintigrafisinde bez gorulmez veya silik gorulur.
Tiroid ultrasonunda iltihabi belirtiler ve bezde nodullesen alanlar olabilir.
Tedavi:
Agrili donemde Aspirin veya diger agri kesici ilaclar (Apranax, Parol, Naprosyn ve Endol gibi) agriyi duzeltir. Bazi kisilerde agri gece daha fazla olur. Bu nedenle yatmadan once agri kesici alinabilir. Kalsiyum, magnesium ilave verilebilir. Agrisi, agri kesici ilaclarla gecmeyen hastalarda kortizon ilaci verilir. Kortizon ile agri bazen ilac alindiktan bir kac saat sonra veya 24 saat icinde hizla gecer ve hasta rahatlar. Eger agri kortizon tedavisiyle gecmiyorsa baska hastalik dusunmek gerekir. Kortizon tedavisiyle duzelen hastalarin bazilarinda kortizon ilaci azaltilirken agri tekrar baslayabilir. Bu tur hastalarda kortizon tedavisine bir sure daha devam edilir. Bunlarda siddetli iltihap var demektir. Tiroid bezi iltihabi geciren hastalarda boyunda rahatsizlik hissi bazi kisilerde aylarca devam edebilir. Bazen kortizon ilaci verecegiz denilince bazi hastalar nedensiz yere korkmaktadir. Kortizon ilacinin midenizde ulser veya gastrit yoksa hicbir zarari olmaz ve bosu bosuna agri cekmemis olursunuz.
Hastalarin cogunda tiroid bezindeki iltihap kendiliginden duzelir ve hormonlar normal seviyeye gelir. Ancak hastalarin % 10’nunda devamli olan yani kalici tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) gelisir. Ozellikle iyotlu tuz kullanan veya iyot alan hastalarda hipotiroidi daha sik gorulur. Tiroid bezi iltihabi geciren bu hastalarin % 2’sinde ileride tekrar iltihap olabilir.
DOGUM YAPAN KADINLARDA OLUSAN TIROID BEZI ILTIHABI
Dogum sonrasi kadinlarda gorulen tiroid bezi iltihabina tip dilinde ‘’postpartum tiroidit’’ adi verilir. Bu iltihap turu agri yapmaz ve dogum yapan kadinlarin % 7.2’sinde ilk yil icinde ortaya cikar. Bagisiklik sistemindeki bir bozukluk sonucu ortaya cikar. Genellikle kanlarinda anti-TPO antikoru yuksek olan kadinlarda ve tip 1 seker hastaligi olan kadinlarda daha sik olusur. Bu nedenle gebelik oncesi veya gebelik doneminde kaninda anti-TPO antikoru yuksek olan kadinlar ile seker hastasi kadinlar dogum sonrasi mutlaka tiroid hormon tetkiki yaptirmalidir.
Bu iltihap turu genetik egilimi olan kadinlarda ve ailelerinde otoimmun tiroid hastaligi (Hashimoto hastaligi veya Graves hastaligi gibi) olan kadinlarda daha sik gorulur. Onceki gebeliginde dogum sonrasi tiroid bezi iltihabi geciren kadinlarin % 75’inde tekrar olusur. Kanlarinda anti-TPO antikoru yuksek olan kadinlar ilk gebeliklerinde tiroid bezi iltihabi gecirmezlerse sonraki gebelikte % 25 oraninda olusma riski vardir.
Tiroid bezi iltihabi genellikle dogumdan sonraki ilk 6 hafta-3 ay icinde gorulur. Ancak agri yapmadigindan hastalarin cogu tiroid hormonlarinin kanda dustugu donemde halsizlik, yorgunluk ve kansizlik gibi sikayetler olunca basvururlar.
Bu kadinlarda hafif buyuk, duz ve sert bir guatr olabildigi gibi yaklasik yarisinda guatr yoktur.
Hipotiroidizm yani tiroid yetmezligi % 25 hastada kalici olur ve hastalarin yaklasik yarisinda devam eden bir guatr vardir. Bu hastalarda tiroid hormon ilaci (Levotiroksin) ile tedavi yapilir.
TIROID BEZINDE ASIRI SERTLIK YAPAN TIROID BEZI ILTIHABI (RIEDEL TIROIDITI)
Cok nadir gorulen bu tiroid bezi iltihabinda tiroid bezi tahta gibi serttir. Bu sertlik nedeniyle hastada guatr olmasa bile yemek borusu ve nefes borusuna basi yaparak nefes darligi veya yemede zorluk yapar. Yavas ve hizli buyuyen guatr vardir. Boyunda agirlik hissi olusur.
Cogunlukla hastalarin tiroid hormonlari normal olsa da % 25 olguda tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) gelisebilir. Tiroid antikorlari (anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorlari) % 67 hastada yuksek olabilir. Teshis icin igne biyopsisi yapilir. Tedavide bazi olgularda kortizon tedavisi faydali olabilir. Rahat nefes alabilmek icin cerrahi tedavi gerekebilir.
|
